صفحه اصلی > خبرها > آرشیو گزارش ها 


نسخه چاپي

گفتگو با مدیر نخستین پروژه گازرسانی بعد از پیروزی انقلاب اسلامی

 ناصر ربیعی، مدیر نخستین پروژه گازرسانی بعد از پیروزی انقلاب اسلامی است که در سال ۱۳۵۹ در نجف آباد اصفهان انجام گرفت؛ پروژه ای که به گفته او "با اجرای آن دیوار بزرگی شکست و فروریخت و باعث رشد سریع گازرسانی خانگی شد." مرکز موزه‌ها و اسناد صنعت نفت با او در مورد این پروژه و خاطرات نزدیک به نیم قرن خدمت در صنعت نفت، به گفت و گو نشسته است

جناب آقای ربیعی، گویا ورود شما به صنعت نفت، با دانشکده نفت آبادان آغاز شد؟

- بله، من سال ۱۳۴۵ در آزمون ورودی دانشکده نفت آبادان پذیرفته شدم. آن موقع دیپلم ریاضی داشتم.

از طریق کنکور سراسری؟

- خیر کنکور اختصاصی دانشکده نفت بود. آن موقع اصلا هیچ دانشکده ای سراسری نبود.

امتحان هم در آبادان برگزار می شد؟

- خیر، محل امتحان در تهران بود. از کل ایران اسامی ۱۲۰ نفر را در روزنامه اعلام می کردند که باز از این تعداد، ۴۰ نفر از طریق مصاحبه پذیرفته می شدند.

یادتان هست چند نفر در کنکور دانشکده نفت شرکت کرده بودند؟

- حدود چهار هزار نفر. یعنی همه دیپلمه های ریاضی که معدل آنها ۱۷ به بالا بود، از سراسر کشور می توانستند در کنکور دانشکده نفت شرکت کنند.

دلیل انتخاب دانشکده نفت برای ادامه تحصیل چه بود، آیا فردی از خانواده شما نفتی بود، یا به این رشته علاقه داشتید؟

- آن موقع همه علاقه داشتند در نفت وارد شوند. اولا تحصیل مجانی بود و آینده شغلی خوبی هم داشت. یادم هست در محل زندگی ما در جلفای اصفهان، آقایی بود به نام میرعظیمی که رئیس پالایشگاه اصفهان و خیلی مورد احترام بود.

از جلسه مصاحبه هم چیزی یادتان هست؟

- محل مصاحبه همین ساختمان مرکزی وزارت نفت در خیابان طالقانی بود، فکر می کنم طبقه هفتم یا هشتم. هر داوطلب که وارد اتاق می شد، چند نفر دور تا دور میزی نشسته بودند و از او سوال و جواب می کردند.

سوال ها راجع به چه بود؟

- در مورد همه چیز. آن موقع من متوجه نمی شدم، وقتی بعدها فکر می کردم می دیدم که به نوعی روانکاوی هم بود. ببینند طرف چطور جواب می دهد، سریع جواب می دهد، سنحیده می گوید؟ یادش بخیر دکتر امیر بیات که رئیس بخش مهندسی دانشکده بود، گفت: فرض کنون باران می بارد و شما می خواهی از یک نقطه به نقطه دیگر بروی. اگه تند حرکت کنی بیشتر باران می خوری یا کند؟

لبخندی زدم و گفتم، سوال سختی است، باید فکر کنم. اما همین جواب ها هم  برای شان مورد قبول بود که بدون فکر کردن جواب ندهی.

توانایی صحبت کردن به زبان انگلیسی هم مهم بود. یک آقای انگلیسی بود به نام مستر هولنس که رئیس یکی از بخش های دانشکده بود. با من انگلیسی صحبت کرد و من جوابش را به انگلیسی دادم. گفت از شاعرهای انگلیسی کسی را می شناسی؟ کتاب "دایرکت متد" شعری داشت از یک شاعر انگلیسی که آن را خواندم. خندید و گفت: بله این خیلی قشنگ است.

شعر را یادتان هست؟

- خیر، متاسفانه الان یادم نیست. به هر حال روز سختی بود، اما در عین حال به یاد ماندنی.

کمی از دانشکده نفت ابادان برای مان بگویید.

- دو سال اول عمومی بود و دو سال بعد تخصصی می شد. یعنی از سال سوم و چهار دانشکده نفت رشته ای می شد. رشته های نفت، گاز و پتروشیمی. به عبارتی از سال سوم دانشکده نفت رشته ای می شد. آن رشته بعدا سمت گیری محل کار را نشان می دهد. ما هفت نفر بودیم که رشته گاز را انتخاب کردیم.

این انتخاب دلیل خاصی داشت؟

- یک دلیل این بود که فکر می کردم چون گاز در تمام کشور دفتر و تشکیلات دارد، جابه جایی و انتقال در آن راحت تر است. اما علاقه خودم هم دخیل بود و از اول می‌خواستم بروم رشته گاز.

با این همه، این طور نبود که کسی از رشته نتواند به شرکتی دیگر برود، یعنی تقاضای شرکت ها از تعداد بچه ها بیشتر بود و یادم هست که حتی شرکت ها سر بچه ها دعوا می کردند. مثلا مناطق نفتخیز با شرکت گاز و غیره کلنجار می رفت که سهمیه ما کم است. به ما بیشتر سهیمه بدهید و بچه ها شکی نداشتند که اگر بخواهند هر کدام از این جاها، استخدام می شوند.

یعنی دعوا بر سر ۴۰ نفری که فارغ التصیل شده بودند؟

- ۴۰ نفر ورودی بودند، اما هیچ وقت همه ۴۰ نفر فارغ التحصیل نمی شدند. حدود ۲۵ نفر فارغ دوره را تمام می کردند. یادم هست، سالی که من فارغ التحصیل شدم، حتی تعدادمان کمتر هم بود، شاید ۲۳ نفر.

پس بقیه چه می شدند؟

- بقیه نمی توانستند ادامه بدهند و از دانشکده می رفتند. به دلیل سختی درس ها، یا نمراتشان خوب نبود و ... آن سال ها یادم هست دانشگاه صنعتی شریف تازه باز شده بود. سه، چهار نفر رفتند تهران و در آنجا مشغول تحصیل شدند یا بدون کنکور مجدد به دانشگاه پهلوی شیراز وارد می شدند. البته لیسانسیه هایی هم داشتیم که برای دکترا به خارج از کشور رفتند.

اولین محل شروع به کار شما پس از فارغ التحصیلی از دانشکده نفت، کجا بود؟

- من سال ۱۳۵۰ با مدرک مهندسی گاز، در پالایشگاه گاز بیدبلند به عنوان "شیفت سوپروایزر" مشغول به کار شدم. آن موقع هنوز بسیاری از سمت های پالایشگاه برای خارجی ها، بخصوص آمریکایی بود. بر اساس قراردادی که با شرکت سازنده پالایشگاه، یعنی شرکت آمریکایی "جی اف پریچارد" بسته شده بود، قرار بود که با جایگزین کردن کارمندان ایرانی، بتدریج به خدمت خارجی ها خاتمه داده شود.

ما چهار تا شیفت بودیم که یک سرپرست داشتیم به نام اد (ادوارد) استیل. وقتی که ایشان رفت هر کدام از ما مستقل شدیم. سمت بعدی من در پالایشگاه بید بلند مهندس پروسس بود.

وظیفه و نقش پالایشگاه گاز بیدبلند چه بود؟

پالایشگاه گاز بیدبلند مسئولیت جمع‌آوری گاز از مناطق نفتخیز (آغاجاری، مارون و اهواز)  و انجام پالایش و ارسال به خط لوله سراسری را بر عهده داشت. به عبارتی بیدبلند و ایستگاه‌های کمپرسور مربوطه، قلب تمام شرکت گاز بود. گاز پس از تصفیه و خشک شدن از طریق کمپرسور بید بلند به خط سراسری وارد می شد. این گاز هم در داخل کشور به مصرف می رسید و هم به خارج صادر می شد. یعنی نقطه ورود گاز به سیستم ایران و خارج از ایران بود.

از مسئولیت های بعدی من در پالایشگاه بیدبلند، رئیس واحد دیسپچر بود که مرکز کنترل ارسال و گاز بود. گازها از مناطق نفتخیز، آغاجاری، مارون و اهواز جمع آوری می شد و ارسال می شد به بید بلند با هماهنگی مرکز (دیسپچر) که در همان بید بلند بود و بعدا یکی از مسئولیت های من رئیس این واحد بود. این عملیات و عملیات کل خط لوله با مرکز ارسال گاز شهر ری هماهنگ می شد.

ظرفیت این پالایشگاه در آن زمان چقدر بود؟

- حدودا ۳۰ تا ۴۰ میلیون متر مکعب در روز. عملکرد این سیستم بود. این گاز از طریق خط لوله سراسری که ۴۲ اینچ بود، در داخل توزیع و به شوروی هم صادر می شد. کمپرسورهای بین راه در اصفهان و جاهای دیگر، کمپرسورهای روسی بود. در جنوب هر چه بود، غربی بود و لی در طول خط لوله از کمپرسورهای روسی استفاده می شد.

وقتی شما وارد پالایشگاه بید بلند شدید، چند سال از شروع به کار آن می گذشت؟

شاید حدود یک سال از افتتاح یا کمتر می‌گذشت. یعنی فکر می‌کنم ۲۱ آذر ۱۳۴۹ بود.

پس شما در زمان پیروزی انقلاب در بیدبلند بودید؟

- بله، بیدبلند بودیم که اعتصابات نفت شروع شد. اکثر کارکنان به اعتصاب پیوستند و قرار شد جلوی گاز صادراتی گرفته شود و گاز صرفا برای تامین داخل تولید شود.

مگر امکان تفکیک اینها از هم وجود داشت؟

- بله، کنترل آن در تهران (شهر ری) بود و خط شوروی را می بستند. صنعت نفت در پیروزی انقلاب نقش کلیدی و موثری داشت.

تا چه زمانی در بیدبلند ماندید؟

- من تا  سال ۱۳۵۸ در بیدبلند بودم و بعد به درخواست خودم به اصفهان منتقل شدم. این زمانی بود که مهندس سادات رئیس گاز در منطقه اصفهان شده بود.

در همین زمان بود که لوله کشی گاز نجف آباد به شما محول شد؟

 - بله، آن زمان یعنی تابستان سال ۱۳۵۸ اولویت گازرسانی به واحدهای خانگی و صنایع مطرح بود و آقای سادات با من صحبت کرد که می شود این پروژه را در نجف آباد انجام داد. من هم به نجف آباد رفتم و بعد از آن به عنوان رئیس گازرسانی نجف آباد، پروژه گازرسانی را در این شهر آغاز کردم.

آن زمان گازرسانی در سایر نقاط کشور چه وضعیتی داشت؟

- آن موقع توزیع گاز به صورت خانگی بسیار محدود و بسیار کند بود به طوری که در شهر اصفهان کمتر از یک محل را می توان نام برد که گاز داشت و در شیراز که با قدمت بیشتری کار انجام شده بود، می شود گفت که در حد ۴ الی ۵ هزار واحد اشتراک داشتند. اشتراک گاز خانگی تا قبل از انقلاب بسیار محدود و کم تعداد بود.

در تهران چه؟

- تهران را نمی دانم ولی در تهران هم احتمالا خیلی کم بود. آن موقع گازرسانی بیشتر به واحدهای صنعتی انجام می شد. دلیل عمده این بود که هنوز تفکر گازرسانی در کشور اولویت پیدا نکرده بود. تا وقتی ملت بخاری های نفتی و برقی خود را داشتند و سوخت به صورت کروسین (نفت سفید) و گازوییل در دسترس بود، این نیاز احساس نمی شد. در عوض گاز سوختی بود که هنوز جنبه لوکس داشت.

البته اگر احساس و اعلام نیاز نمی شد شاید سراغ این کار نمی رفتیم. نیاز هم به دلیل کمبود، نفت سفید و گازوییل در آن مراحل بود. اونهایی که در کار صنعت نفت بودن می دانستند که این فرآورده ها در مرز بحران است و به سختی با واردات و تولید داخل تامین می شود. ضمن این که مصرف گاز به صرفه تر بود و از هر نظر جایگزین کردن گاز موجه و عاقلانه بود.

یعنی قبل از انقلاب این اولویت احساس نشده بود؟

قبل از انقلاب این روند خیلی کند انجام می شد. پروسه ای پرخرج و طولانی بود که به قول معروف خیلی دنگ و فنگ داشت. حالا علتش را هم خدمت تان عرض می‌کنم. آن زمان، توزیع گاز برای مصرف خانگی، توسط شرکت خارجی "آی مگ" و شرکت های مشاور انجام می شد.

روند کار به این صورت بود که ابتدا اطلاعات، اسناد و مدارک، در اینجا جمع آوری و به صورت یک پکیج توسط شرکت "آی مگ" به انگلیس ارسال می شد. چند ماه طول می‌کشید تا آنها این اطلاعات را برای خودشان به صورت دیتا درآورند. سپس در آنجا طراحی شبکه های گاز که پایه مهندسی برای تهیه مقدمات اجرا بود، انجام می‌گرفت. بعد طراحی را می فرستادند ایران که مثلا در فلان کوچه، این لوله باید بیاید و شیر گاز در چه نقطه‌ای بخورد و ... حالا طراحی شبکه باید می‌رفت به واحد مهندسی و اداره پیمان ها، برای تعیین احجام و مقادیر و انتخاب پیمانکار. می بینید که این پروسه خیلی طولانی و زمان بر بود.

و احتمالا از نظر اقتصادی بسیار پرهزینه؟

- بله، همین طور است.

حالا چطور شد نجف آباد را انتخاب کردید؟

- نجف آباد انتخاب شد، چون اولا خط لوله سراسری گاز و انشعابات فرعی دیگر به آن نزدیک بود. بعلاوه شهرکی بود که نقشه منظمی داشت. ایستگاه تقلیل فشار کارخانه حریربافی هم در نزدیکی این شهر بود و می شد، از ظرفیت اضافی آن استفاده کرد. البته پس از ایجاد شبکه نجف آباد، ایستگاه های جدید از خطوط فرعی دیگر اجرا شد و بعدها ما دو ایستگاه دیگر اضافه کردیم.

بنابراین می توانیم بگوییم پروژه گازرسانی نجف آباد، اولین پروژه گازرسانی بود که بعد از انقلاب انجام شد؟

- بله و مهمتر این‌که این پروژه تماما در داخل و بدون کمک شرکت‌های خارجی انجام شد. نه کارشناس خارجی داشتیم، نه کامپیوتر داشتیم و نه هیچ چیز. در واقع اولین شبکه در یک دفتر، با دو سه، نفر شروع شد. نقشه ها را روی زمین پهن می کردیم، چون میز به اندازه مناسب نداشتیم و نقشه ها را کف سالن به هم می چسباندیم، خط می کشیدیم و با ماشین‌حساب‌های دستی محاسبه می کردیم.

البته همزمان با طراحی دستی از دوستان دانشگاهی نیز جهت تهیه برنامه‌های طراحیِ شبکه کامپیوتری درخواست همکاری کردیم و با گذشت چند ماه شبکه هایی به وجود آمد که طراحی دستی دیگر نیازی نبود.

آقای دکتر فضل اللهی و مهندس راجی طراحی این برنامه را انجام دادند و کامپیوتری کردن را شروع کردند. ایشان با استفاده از منابع داخلی و خارجی به این کار کمک می کردند.

پیمانکارها هم پیمانکارهایی نبودند که این کارها را بلد باشند، باید برای آنها کلاس می گذاشتیم و آموزش می دادیم. از جوشکاری گرفته تا مرحله نوارپیچی و... مثلا در نجف آباد آن موقع یک یا دو لوله کش بیشتر نبودند، اما ما در آن واحد، ده ها لوله کش می خواستیم.

با اجرای این پروژه حدودا چند هزار انشعاب گاز در نجف آباد ایجاد شد؟

- در طرح اولیه برای ۸۰ تا ۹۰ هزار نفر جمعیت نجف آباد، حدود ۱۵ تا ۱۶ هزار انشعاب خانگی ایجاد شد، اما بعدها تعداد انشعاب ها افزایش یافت. خلاصه اوایل مهر سال ۱۳۵۹ بود که پروژه گازرسانی نجف آباد افتتاح شد. یعنی همان روزهایی که آژیرهای حمله هوایی در شهرها به صدا درمی آمد. در روز افتتاح هم یادم هست که آیت ا.. اشراقی در مراسم حضور یافت و برای مجریان این پروژه خیلی دعا کرد.

به هر حال با اجرای این پروژه دیوار بزرگی شکست و فروریخت. این طراحی داخلی باعث رشد بسیار سریع گازرسانی خانگی شد. قبل از آن، موضوع گازرسانی از نظر ما فقط  یکی از درس هایی بود که در دوره دانشجویی در دانشکده خوانده و تمرین کرده بودیم!

بعد از مرحله نجف آباد، گازرسانی از استان کهکیلوییه و بویراحمد، چهارمحال بختیاری، خود اصفهان تا کاشان در محدوده فعالیت های گازرسانی بنده بود که با مراجعه به شهرهای مزبور و هماهنگی لازم با فرمانداری ها و شهرداری ها، مقدمات ایجاد شعبه های شرکت گاز را فراهم و با اخذ نقشه ها و مدارک طراحی شهرها به این صورت انجام می شد.

آقای ربیعی، با توجه به این که پروژه گازرسانی نجف آباد اولین پروژه بعد از انقلاب بود که همان طور که گفتید کارهایش تماما در داخل انجام شد، ارزیابی خودتان از کیفیت و میزان موفقیت آن چیست؟

- ببینید، الان چهل سال از طرح هایی که آن موقع در نجف آباد و بعد در نقاط دیگر استان اصفهان انجام شد، می گذرد و من فکر می کنم بتوان آمار و ارقام آن را به راحتی چک کرد و به دست آورد. خوشبختانه این سیستم هنوز بدون اشکال، در حال کار است که نشان می دهد، اجرا خوب بوده است.

اجناسی که استفاده شد نیز مرغوب بود، برای مثال از لوله های بدون درز "مانسمان" با ضخامت بالا استفاده کردیم که الان هم در شبکه کم هستند. کنترل های لازم هم آن قدر خوب انجام گرفته که می توانم ادعا کنم این شبکه ها هنوز هم نمونه هستند.

بنا بر این احتمالا، پروژه های گازرسانی در نجف آباد و سایر نقاط استان اصفهان، تاثیر مهمی بر پروژ های گازرسانی بعدی در ایران داشته است؟

- اصفهان که شروع کرد، بتدریج گازرسانی در نقاط دیگر، در شهرها و روستاها شروع شد. اصلا ساختار شرکت گاز تغییر کرد و در تمام شهرها دفاتر گازرسانی دایر شد. البته دیگر این کارها با نرم افزاهای کامپیوتری که از خارج آمده بود، انجام می گرفت. در واقع می توانم بگویم جز گازرسانی صنعتی و امثال، گازرسانی شهری به صورتی که در اصفهان انجام شد، در هیچ کجای ایران انجام نشده بود. طرح اصفهان، طرحی بود پیشرو بود که یخی را آب کرد که بعد از آب شدن، همه جا را گرفت.

تا چه زمانی در شرکت گاز ماندید؟

- من تا سال ۱۳۷۲ در این کار بودم. در آن سال به دعوت شرکت پلی اکریل ایران برای احداث و راه اندازی کارخانه "اکریلیک جدید" دعوت به همکاری شدم. شرایط مناسبی پیشنهاد شده بود و من از نفت جدا شدم.

یعنی خودتان را بازخرید کردید؟

- راستش، آقای صالحی فروز که آن موقع مدیرعامل شرکت گاز و معاون وزیر بودند با درخواست من موافقت نکرد. گفت ما ایشان را نیاز داریم و من ناچار شدم بدون گرفتن مزایایی تسویه حساب کنم و بروم. به این ترتیب ۲۲ سال سابقه ام را به تامین اجتماعی منتقل کردم.

سمت شما در کارخانه "اکریلیک جدید" چه بود؟

- من مدیر پروژه یا به اصطلاح مجری طرح بودم. این کارخانه ای متعلق به بانک صنعت و معدن و بخش خصوصی بود و نخ اکریلیک یا پشم مصنوعی تولید می کرد. برای راه‌اندازی این کارخانه در مناقصه بین المللی شرکت "نوی والسینا" از ایتالیا برنده شد. به هر حال این پروژه به نحو احسن به انجام رسید و محصول آن وارد بازار شد.

زمانی که ما در دریافت مواد اولیه از پتروشیمی اصفهان دچار مشکل شدیم از آقای نعمت زاده که آن زمان مدیرعامل پتروشیمی بودند، دعوت کردیم که از دستاوردهای کارخانه بازدید کنند، گفتیم کارخانه را دارند، می خوابانند. ایشان پس از بازدید گفتند، مشکل را حل می کنم. اما قبل از این که از کارخانه برود، به من گفت: کارت در اینجا چقدر طول می کشد؟

گفتم: حداکثر سه چهار ماه دیگر باید پروژه را تحویل بدهیم. گفت یک سری به من بزن. بعد از تمام شدن کارم، رفتم پتروشیمی و از اینجا به بعد فاز دوم پتروشیمی تندگویان در بندر ماهشهر به من واگذار شد. باز هم مجری طرح بودم که حدود ۶ سال از پایه تا رسیدن به محصول طول کشید.

اما دیگر کارمند رسمی نفت نبودید؟

- خیر، اما وقتی آمدم پتروشیمی، آقای نعمت زاده گفتند اگر می‌خواهی سوابق ات را برگردانم، اما بخش های اداری برخوردهای شان به گونه ای بود که ترجیح دادم موضوع را پیگیری نکنم.

به هر حال پتروشیمی تندگویان هم پس از طی مراحل راه اندازی با ده درصد بالای ظرفیت و کیفیت ممتاز به محصول رسید که در نوع خود بی نظیر بود.

در مجموع چقدر در نفت و حوزه های مربوطه فعالیت کردید؟

- در مجموع حدود ۴۶ الی ۴۷ سال در حوزه های کارگاهی، عملیاتی و اداری و مالی نفت فعالیت کردم.

نظرتان در مورد موزه نفت چیست؟

- کاری که در موزه نفت انجام می شود، یعنی زنده کردن گذشته این صنعت خیلی ارزشمند است. می گویند گذشته چراغ راه آینده است و خیلی از کارهایی که قبلا در صنعت نفت انجام شده، می تواند مدلی برای امروز ما باشد. من شخصا معتقد نیستم که کار مهمی انجام داده ام، اما خیلی ها کارهایی کردند که هنوز هم گم است و قدرشان دانسته نشده.

از حضور شما در این گفت و گو تشکر می کنیم.

- من هم از شما ممنونم.

 

 

  • تاریخ درج خبر :
  • سه شنبه ١٥ آبان ١٣٩٧ - ١٥:٥٥
  • تاریخ بروز رسانی خبر :
  • تعداد بازدید خبر :
  • 123
نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر: